Oryginalna w kształcie, wytrawna w smaku i super zdrowa. Superowoc o udowodnionym wpływie na ciśnienie krwi, gospodarkę glukozową, mikrobiom i funkcje poznawcze. Coraz częściej wykorzystywana w kosmetyce i suplementach. Sprawdź, co mówi nauka i jak najlepiej wykorzystać jej potencjał? Właśnie zaczynają się jej zbiory.

Uprawiana jest w Polsce na skalę, która czyni nas największym jej producentem na świecie. Owocuje w czerwcu, zanim większość roślin jagodowych zacznie kwitnąć. Nazywana „owocem wiecznej młodości” i „naturalnym lekiem przyszłości”. Jagoda kamczacka (haskap) to prawdziwa bomba antyoksydantów i składników wspierających odporność, układ krążenia, mózg i wątrobę. Sprawdź, Dowiedz się dlaczego warto sięgać po nią przez cały rok, również w formie mrożonej? Włącz ją do swojej jagodowej rutyny – #JagodoweCodziennie. 

W sumie owoce i przetwory z jagody kamczackiej je już 5,5 mln osób (17%). Wg. najnowszych badań Kantar co czwarty z nich (4,2%) deklarują chęć znacznie częstszego spożycia. To 1 mln 356 tys. konsumentów. Skąd jej rosnąca popularność wśród plantatorów, działkowiczów i konsumentów? 

Owoce jagodowe należą do najbardziej skoncentrowanych źródeł antyoksydantów na świecie – a jagoda kamczacka znajduje się w absolutnej czołówce. Nic dziwnego, że w Azji nazywana jest 'owocem długowieczności’. W tradycyjnej medycynie krajów wschodnich – zwłaszcza Chin i Rosji – od wieków znana jest i stosowana jako roślina wspierająca zdrowie. Naturalnie występuje na terenach Syberii i północnej Azji, gdzie doskonale radzi sobie z ostrym klimatem i od wieków wykorzystywana jest ze względu na swoje liczne właściwości prozdrowotne.

W Polsce powoli zyskuje na popularności, a występuje pod wieloma nazwami: wiciokrzew siny, suchodrzew jadalny, borówka kamczacka, lonicera, haskap czy po prostu kamczatka.

Ci którzy znają już jej moc nazywają ją „eliksirem życia” lub „owocem wiecznej młodości” lub “superowocem” i nie bez powodu. Dzięki wysokiej zawartości związków bioaktywnych ma niezwykle szerokie działanie wspierające długie życie w zdrowiu, urodę i dobre samopoczucie. 

W Polsce sezon na superowoce jagodowe trwa wyjątkowo długo – nawet 7 miesięcy! Choć pierwsze pojawiają się truskawki z upraw tunelowych, to jagoda kamczacka jest pierwszym owocem jagodowym dojrzewającym naturalnie w gruncie. To właśnie ona symbolicznie otwiera tzw. „jagodową sztafetę zdrowia”, która trwa aż do jesieni. Po kamczatce przychodzą porzeczki, agrest, maliny, borówki, a sezon kończą aronia, minikiwi i rokitnik. Dzięki tak długiemu okresowi zbiorów można czerpać korzyści z jagodowych skarbów natury niemal codziennie – a haskap jest idealnym startem: pełnym antyoksydantów, irydoidów i witaminy C.

Skład

Jest też bardzo dobrym źródłem witaminy C – od 13 mg do nawet 186 mg na 100 g owoców, co czyni ją jednym z najbogatszych źródeł tej witaminy wśród owoców jagodowych.

W mniejszych ilościach obecne są także witaminy: A, B1, B2, B6, B12, K, niacyna, kwas pantotenowy, foliowy oraz tokoferole (witamina E).

Jedna filiżanka tych owoców dostarcza 85 kcal i 15 g węglowodanów, w tym 4 gramy błonnika, ¼ dzienną porcję witaminy C i ⅓ dawkę witaminy K. Ich kaloryczność jest niewielka, z uwagi na wysoką zawartość wody, około 84% masy świeżych owoców, to woda.

Jednak za najcenniejsze składniki jagody kamczackiej uznaje się polifenole i irydoidy. Zawartość związków fenolowych może sięgać nawet 1140 mg GAE/100 g, co plasuje haskap w ścisłej czołówce najbardziej polifenolowych owoców. Irydoidy, rzadko spotykane w owocach, odpowiadają za lekko gorzkawy smak i nadają jagodzie unikalne właściwości biologiczne. Ich wysoka zawartość to efekt ekstremalnych warunków środowiska, w jakich naturalnie rozwijała się ta roślina na dalekiej północy (Kamczatce, Wyspach Kurylskich, Hokkaido) – niskich temperatur, promieniowania UV i ograniczonej ilości wody. W odpowiedzi na te wyzwania krzew nauczył się wytwarzć naturalną tarczę ochronną – polifenole, czyli związki o silnym działaniu antyoksydacyjnym.

Wśród nich szczególną rolę odgrywają:

• C3G (cyjanidyno-3-O-glukozyd) – najważniejszy antocyjan w jagodzie kamczackiej,
• kwas chlorogenowy – dominujący kwas fenolowy o właściwościach przeciwzapalnych,
• oraz flawonoidy takie jak kwercetyna, luteolina i katechiny – wspierające odporność, krążenie i ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym.

Działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne

Przewlekły stan zapalny jest główną przyczyną rozwoju wielu chorób. Jagody kamczackie, jako bogate źródło polifenoli, zapobiegają oraz łagodzą już istniejące stany zapalne. Antocyjany będące silnymi przeciwutleniaczami przeciwdziałają zapaleniom dziąseł, wspomagają terapię reumatoidalnego zapalenia stawów, a także stanów zapalnych w obrębie tkanki płucnej. Jagoda kamczacka hamuje rozwój wielu szczepów bakterii, w tym S. aureus, E. coli, L. monocytogenes i C. jejuni.

Wsparcie dla wątroby i układu krążenia

Ekstrakty z owoców minimalizują skutki niealkoholowego stłuszczenia wątroby (NAFLD), chronią komórki wątroby przed uszkodzeniem i spowalniają utlenianie tzw. złego cholesterolu LDL.

NAFLD dotyczy obecnie ponad 30% mieszkańców Europy, to choroba, na którą wpływ mają m.in. otyłość (zwłaszcza brzuszna), dyslipidemia, podwyższone ciśnienie tętnicze krwi czy cukrzyca typu 2. Jak widać, są to czynniki środowiskowe, więc zmiana diety będzie działać ochronnie i zapobiegawczo. Wpływ na ciśnienie krwi sugeruje, że jagody kamczackie mają potencjał obniżający wartości ciśnienia tętniczego. W eksperymencie przeprowadzonym na grupie dorosłych osób ze zdiagnozowanym zespołem metabolicznym, regularne spożywanie 50 g jagód haskap dziennie pozwoliło obniżyć wartości ciśnienia 6-7 % w ciągu 8 tygodni trwania badania. 

Poprawa funkcji mózgu i ciśnienia krwi

Liczne badania epidemiologiczne i eksperymentalne wskazują, że regularne spożycie jagód haskap pozwala na zmniejszenie występowania chorób neurodegeneracyjnych a jednocześnie poprawia funkcje poznawcze i koordynację ruchową, zwłaszcza u osób starszych. W badaniach wśród seniorów ekstrakt z kamczatki poprawiał zdolności poznawcze, wpływa na stabilizację tętna i ciśnienia krwi już w ciągu 1,5 godziny od spożycia. Lepszy przepływ krwi do mózgu przekłada się na sprawność umysłową, uczenie się i zapamiętywanie. Działanie neuroprotekcyjne tych owoców powiązane jest przede wszystkim z wysoką zawartością antocyjanów. Związki te posiadają zdolność hamowania nadmiernej produkcji wolnych form tlenowych i mediatorów prozapalnych związanych z zaburzeniami neurodegeneracyjnymi.

Ochrona przed promieniowaniem UV

Antyoksydanty zawarte w jagodzie kamczackiej chronią błony komórkowe, DNA i keratynocyty przed uszkodzeniami wywołanymi przez promieniowanie UVA i UVB. Co interesujące, działanie ochronne wykazano zarówno po spożyciu owoców, jak i po zastosowaniu kosmetyków z ekstraktem z kamczatki. Antocyjany wspierają naturalną fotoprotekcję, szczególnie w połączeniu z beta-karotenem i witaminą C.

Wspomaganie redukcji masy ciała i wsparcie dla osób z cukrzycą typu 2

Jagoda kamczacka jest źródłem antocyjanów, które hamują trawienie węglowodanów w jelitach. Zawiera też wyjątkowo mało cukru (3–7%), a ten który jest, to przede wszystkim fruktoza. Jest to szczególnie korzystne w przypadku insulinooporności i cukrzycy typu 2, ponieważ zmniejsza szybkie uwalnianie glukozy do krwi z pokarmu o wysokim indeksie glikemicznym.

Związki bioaktywne obecne w jagodzie – spowalniają trawienie węglowodanów i stabilizują poziom glukozy, co przekłada się na działanie wspierające funkcję trzustki. Jagoda kamczacka zwiększa też produkcję GLP-1 – hormonu odpowiedzialnego za regulację apetytu i poziomu cukru we krwi.

Już niewielka, bo 10-15g porcja (odpowiednik 22–24 mg antocyjanów ) owoców dziennie może zmniejszyć ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. (zawartość antocyjanów w świeżej jagodzie to 150-300mg/100g).

Naturalny doping dla sportowców

Spożycie jagody kamczackiej na godzinę przed wysiłkiem fizycznym poprawia wyniki sportowe dzięki zawartości antocyjanów. Poprawiają one ukrwienie mięśni, opóźniają bolesność mięśni i prowadzą do szybszego usuwania mleczanów co wspomaga ich regenerację – w pełni naturalnie i bezpiecznie. Potencjał ergogeniczny antocyjanów z jagody kamczackiej został potwierdzony m.in. w badaniach na biegaczach długodystansowych.

Owoce jagody kamczackiej dojrzewają wcześnie, bo już w połowie maja, dlatego są wyjątkowo atrakcyjnym owocem, który może być spożywany w stanie świeżym jeszcze przed letnim szczytem „jagodowej sztafety”. Jednak sezon na kamczatkę, pomimo że zaczyna się wcześnie jest niestety krótki. Dobra wiadomość jest jednak taka, że mrożone jagody zachowują pełnię właściwości, a antocyjany stają się bardziej biodostępne.

Warto więc zrobić zapasy w sezonie i sięgać po nie przez cały rok – do koktajli, deserów, lodów czy owsianek. Na szczęście rośnie zainteresowanie uprawą haskapu na skalę przemysłową, co sprzyja dostępności owoców mrożonych i liofilizowanych cały rok. Dlatego jeśli nie uda się zamrozić ich w sezonie, warto poszukać gotowych mrożonek lub przetworów z kamczatki.

Kamczatka jako superowoc

Z uwagi na wysoką zawartość powyższych czynnych biologicznie związków jagoda kamczacka stała się obecnie obiektem wielu badań. Środowiska naukowe w tym Departamentem Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (USDA) zauważyły duży potencjał dla owoców haskap jako żywności funkcjonalnej i nadania jej statusu superowocu. Haskap jest również na liście Natural Health Products Canadian Health Ministry jako owoc z wysokim potencjałem antyoksydacyjnym.

A co oznacza egzotycznie brzmiąca nazwa “haskap”? To słowo pochodzi z języka rdzennych mieszkańców japońskiej wyspy Hokkaido i dosłownie brzmi „has ka ppu”, co w wolnym tłumaczeniu oznacza „garść małych prezentów na szczycie gałęzi”.

Jagoda kamczacka to superowoc, który w Polsce dość łatwo może być elementem codziennego odżywiania. Super zdrowy nawyk. Jeden z tych produktów, po które naprawdę warto sięgać każdego dnia – jako część przemyślanej rutyny, wpisującej się w ideę #JagodoweCodziennie.

Świetnie smakuje na słodko – w koktajlach, jogurtach, owsiankach czy domowych lodach. Ale to również doskonały dodatek do dań wytrawnych: pasuje do serów pleśniowych, sałatek z orzechami, a nawet jako owocowy akcent w sosie do pieczonego mięsa czy ryb. Można potraktować ją jak naturalny, lekki deser, bogaty w antyoksydanty i związki wspierające odporność.

Nie trzeba czekać na sezon – wystarczy sięgnąć po mrożone lub liofilizowane owoce, dżemy, konfitury czy soki, by włączyć ją do codziennego menu przez cały rok. To drobny wybór, który może mieć wielki wpływ na zdrowie – i stać się pyszną częścią Twojej codzienności.

W czerwcu cieszmy się pełnią sezonu truskawkowego i wypatrujmy pierwszych polskich malin, agrestu i właśnie jagody kamczackiej. Czerwiec to czas na #JagodoweCodziennie!

– Zapraszamy serdecznie na rozpoczynający się sezon 2025. 10 lat temu weszliśmy na rynek z nieznanym owocem. Z czasem pojawiły się odmiany, które były bardziej słodkie, deserowe, i byliśmy w stanie przekonać klienta do tej jagody. Najlepszym sposobem promocji okazały się samozbiory, zapraszanie na plantację i degustacje. Nie spoczywamy na laurach. Mamy ambicje europejskie, gdzie plantatorów można policzyć na palcach jednej ręki. W Polsce jest o wiele łatwiej, dzięki kampanii „Czasz na polskie superowoce!”, której częścią jesteśmy od samego początku i która wspiera nas w mówieniu o tych wspaniałych owocach – w imieniu plantatorów i przetwórców Małgorzata Jaszyk, marka Biohaskap, zdobywczyni tytułu Kamczackiej Marki Roku 2025.

Źródło: Krajowy Związek Grup Producentów Owoców i Warzyw. Więcej informacji znajdziecie na stronie: www.polskiesuperowoce.pl

Opracowanie sfinansowano ze środków Funduszu Promocji Owoców i Warzyw w ramach realizacji przez KZGPOiW kampanii „Czas na polskie superowoce! VII edycja”.

Projekt jest realizowany pod honorowym patronatem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Wyniki na podstawie „Narodowych badań konsumpcji warzyw i owoców” realizowanych przez Kantar Polska we współpracy z agencją INSPIRE smarter branding dla Krajowego Związku Grup Producentów Owoców i Warzyw. Wywiady bezpośrednie w domach respondentów (CAPI), reprezentatywna próba 1010 Polaków w wieku 15 lat i więcej. Projekt finansowane ze środków Funduszu Promocji Owoców i Warzyw.

ik